Cách nhận biết bệnh cây keo và biện pháp khắc phục kịp thời

Bệnh cây keo luôn là nỗi lo của nhiều hộ trồng rừng khi vàng lá, thối rễ hay khô ngọn có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu giống mang mầm bệnh từ đầu. Chính vì vậy, xu hướng chuyển sang cây keo cấy mô sạch bệnh ngày càng phổ biến, giúp giảm nguy cơ nhiễm nấm, sâu hại và đảm bảo cây sinh trưởng ổn định. Dù vậy, ngay cả khi dùng giống sạch bệnh, người trồng vẫn cần hiểu rõ các dạng bệnh hại cây keo, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa để bảo vệ rừng keo suốt chu kỳ khai thác, hạn chế thiệt hại và duy trì năng suất cao.

Bệnh thối rễ chết nhanh

Trong nhóm bệnh cây keo nguy hiểm nhất là thối rễ chết nhanh luôn đứng đầu danh sách vì tốc độ lây lan mạnh và khả năng gây chết hàng loạt nếu không xử lý kịp thời. Khi nấm tấn công, cây keo suy yếu rất nhanh, héo rũ và ngã đổ chỉ trong vài ngày, đặc biệt ở những vườn đất ẩm hoặc thoát nước kém.

Nguyên nhân nấm Phytophthora

Tác nhân chính gây thối rễ cây keo và keo chết nhanh là do nấm Phytophthora hại keo, loại nấm đất có khả năng tấn công mạnh vào rễ khi gặp điều kiện thuận lợi. Chúng phá hủy mô rễ, làm rễ nứt, thối nhũn và mất khả năng hút nước. Khi rễ bị hư hoàn toàn, cây keo sẽ vàng lá, héo nhanh và chết đột ngột.

Điều kiện phát sinh

Bệnh thối rễ keo bùng phát mạnh trong các điều kiện sau:

• Đất úng nước trồng keo: Vùng trũng, đất chặt, không có rãnh thoát nước.
• Độ ẩm cao gây bệnh keo: Mưa kéo dài, ẩm độ đất > 80%.
• Nhiệt độ ấm: Nấm phát triển mạnh ở 26–30°C.
• Rễ bị tổn thương: Tuyến trùng hoặc côn trùng gây vết thương tạo điều kiện cho nấm gây thối rễ keo dễ xâm nhập.

Khi các yếu tố này xuất hiện cùng lúc, khả năng mưa nhiều gây thối rễ keo tăng cao, gây hại nặng cho vườn keo.

Thuốc phòng trị bệnh cây keo

Để xử lý keo chết nhanh hiệu quả, cần phối hợp nhiều biện pháp thay vì chỉ trông chờ vào thuốc:

Biện pháp canh tác

• Làm mô cao, cải tạo thoát nước tốt để hạn chế úng.
• Tăng hữu cơ, bổ sung nấm đối kháng nhằm cải thiện cấu trúc đất.
• Bón phân cân đối giúp cây khỏe, tăng sức đề kháng đối với bệnh thối rễ keo.

Biện pháp sinh học

Dùng Trichoderma định kỳ để ức chế Phytophthora, đặc biệt trước mùa mưa.

Thuốc trị thối rễ cây keo

Các hoạt chất thường dùng để phòng trị bệnh cây keo do nấm Phytophthora là Metalaxyl, Dimethomorph, Fosetyl-Aluminium và Phosphonate. Bạn nên tưới gốc kết hợp phun toàn cây vào thời điểm đầu mùa mưa hoặc khi phát hiện triệu chứng sớm sẽ giúp phòng bệnh thối rễ keo hiệu quả nhất.

Bệnh nấm lá – thân keo

Trong nhóm bệnh cây keo, các dạng bệnh nấm tấn công lá và thân luôn gây thiệt hại lớn vì chúng làm cây suy yếu nhanh, giảm sinh trưởng và tăng nguy cơ gãy đổ. Bệnh nấm keo thường xuất hiện từ mùa mưa hoặc khi vườn trồng quá ẩm, thiếu thông thoáng.

Triệu chứng

Khi nấm lá cây keo phát sinh, lá xuất hiện các đốm lá keo màu nâu–xám hoặc loang cháy, khiến lá cong, khô và rụng sớm. Trên thân, nấm gây ra các vùng loét, xám hoặc hồng, tạo mảng hoại tử khiến thân keo bị nấm và khô từng đoạn. Những cây nhiễm nặng có biểu hiện còi cọc, chậm lớn, tán thưa và giảm năng suất rõ rệt – dấu hiệu điển hình của triệu chứng bệnh nấm keo.

Tác nhân gây bệnh

Hai nhóm tác nhân chính gây bệnh nấm keo gồm:

• Nấm hại thân keo như Corticium salmonicolor tác nhân của bệnh nấm hồng, tạo lớp phấn hồng đặc trưng trên vết bệnh.
• Nấm gây bệnh cây keo trên lá như Colletotrichum spp. hay Fusarium spp., gây bệnh thán thư keo, đốm cháy lá và hoại tử lan rộng.

Chúng tồn tại lâu trong đất, trên tàn dư thực vật hay trong vết thương cũ, trở thành nguồn bệnh trong đất keo rất khó kiểm soát nếu không phòng ngừa sớm.

Biện pháp xử lý

Để xử lý nấm bệnh cây keo hiệu quả, cần kết hợp canh tác – sinh học – hóa học:

Biện pháp canh tác

• Cắt tỉa cây keo bị bệnh, giảm ẩm độ trong tán.
• Giữ vườn thông thoáng, tránh trồng quá dày.
• Thoát nước tốt để giảm điều kiện phát sinh nấm.
• Bón phân cân đối giúp cây khỏe và tăng sức đề kháng bệnh cây keo.

Biện pháp sinh học

• Dùng Trichoderma, Chaetomium để ức chế nấm gây bệnh, giảm áp lực nấm trong đất.

Biện pháp hóa học

• Khi bệnh cây keo nặng, phun thuốc trừ nấm cho keo có gốc đồng, lưu huỳnh hoặc hỗn hợp đặc trị thán thư – nấm thân.
• Phun ướt toàn tán, kết hợp quét gốc khi có vết loét.

Sâu hại keo phổ biến

Bên cạnh bệnh cây keo do nấm và vi khuẩn, các nhóm sâu hại keo cũng là tác nhân gây suy giảm sinh trưởng nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Chúng tấn công lá, thân và cành, làm cây còi cọc, yếu gỗ và dễ nhiễm thêm sâu bệnh khác. Hiểu rõ từng loại côn trùng hại keo giúp người trồng chủ động hơn trong quản lý và phòng trừ sâu keo hiệu quả.

Sâu ăn lá

Trong nhóm sâu bệnh cây keo, phổ biến nhất là sâu ăn lá keo và sâu cuốn lá. Chúng gặm mép lá hoặc cuốn lá lại để ăn phần thịt lá bên trong, khiến tán keo thưa dần và giảm diện tích quang hợp. Cây bị hại nặng sẽ chậm lớn, còi cọc và dễ bị cháy lá trong mùa khô. Nhiều mô hình rừng keo phải dùng thuốc trừ sâu ăn lá keo để kiểm soát khi mật độ sâu tăng cao.

Sâu đục thân

Sâu đục thân keo là đối tượng gây hại nguy hiểm vì côn trùng đục thân keo chui sâu vào gỗ, tạo đường hầm và làm suy yếu cấu trúc thân. Cây bị đục thường có dấu hiệu mùn cưa rơi dưới gốc, thân mềm, dễ gãy khi gió lớn. Nếu không xử lý sớm, thiệt hại năng suất gỗ là rất lớn, đặc biệt với rừng trồng keo làm gỗ lớn.

Rệp sáp

Rệp sáp hại keo thường bám dày trên lá non và cành, hút nhựa khiến lá vàng và giảm sức sinh trưởng. Chúng tiết dịch mật ngọt làm nấm bồ hóng phát triển, khiến lá đen lại, giảm khả năng quang hợp. Khi rệp xuất hiện nhiều mà không phòng trừ rệp sáp keo kịp thời, cây keo sẽ suy yếu nhanh, đặc biệt ở giai đoạn cây non hoặc thời điểm thiếu dinh dưỡng.

Phòng bệnh tổng hợp cho rừng keo

Để hạn chế tối đa bệnh cây keo và xây dựng rừng keo khỏe mạnh, bền vững, người trồng cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp từ giống, kỹ thuật canh tác đến quản lý môi trường. Một chiến lược phòng trừ tổng hợp keo đúng cách không chỉ giảm sâu bệnh mà còn giúp cây tăng trưởng mạnh, nâng cao năng suất và kéo dài tuổi thọ rừng.

Chọn giống sạch bệnh

Bạn nên ưu tiên các dòng keo lai, keo tai tượng hoặc keo cấy mô sạch bệnh đã được kiểm soát chặt chẽ về mầm bệnh và có khả năng kháng gỉ sắt, thán thư, loét thân. Việc lựa chọn giống keo sạch bệnh từ các vườn ươm uy tín hoặc viện nghiên cứu giúp giảm đáng kể nguy cơ bệnh cây keo xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu trồng.

Chăm sóc đúng kỹ thuật

Chăm sóc đúng cách giúp rừng keo có sức đề kháng tự nhiên tốt hơn và hạn chế sự bùng phát của bệnh cây keo. Việc trồng đúng mật độ giúp rừng thông thoáng, giảm ẩm độ môi trường thuận lợi cho nấm bệnh. Kết hợp tỉa cành, vệ sinh thực bì, thu gom cành khô để giảm nguồn lây lan. Bón phân hợp lý, đặc biệt là không lạm dụng đạm, giúp cây phát triển cân bằng và hạn chế bệnh sinh lý.

Quản lý độ ẩm đất

Độ ẩm đất luôn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát sinh bệnh cây keo, đặc biệt là các bệnh thối rễ, nấm hại thân lá. Vì vậy bạn cần giữ đất tơi xốp, thoát nước tốt và hạn chế đọng nước sau mưa. Việc chủ động thoát nước cho rừng keo, tạo rãnh dẫn nước và quản lý cỏ dại đúng cách giúp rừng thông thoáng, giảm độ ẩm và hạn chế mầm bệnh trong đất. Bạn có thể bổ sung lớp phủ hữu cơ để cân bằng ẩm độ mà không gây úng, góp phần quản lý độ ẩm đất trồng keo hiệu quả.

Xem thêm bài viết sau để hiểu thêm: Kỹ thuật trồng keo cấy mô 

Để rừng keo khỏe mạnh và tránh nguy cơ bệnh cây keo bùng phát, người trồng luôn cần giống chuẩn và kỹ thuật đúng ngay từ đầu. Nếu bạn muốn bắt đầu một vụ trồng an toàn, đồng đều và sạch bệnh, Vigen sẵn sàng đồng hành cùng bạn với nguồn giống chất lượng cao. Gọi 0909 789 789 để được tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật nhé!